Oudouders

Aflevering vier in mijn onregelmatige reeks over genealogie gaat verder waar aflevering drie ophield: bij de oudouders. Dit is de generatie na de betovergrootouders, oftewel de opa’s en oma’s van de opa’s en oma’s van mijn ouders. Terugtellend vanaf mezelf (generatie nul) zijn mijn oudouders generatie nummer vijf. Zoals eerder beschreven heb ik al mijn zestien betovergrootouders in de openbare archieven van de burgerlijke stand kunnen vinden en van de meesten heb ik de complete set basisgegevens: datum en plaats van geboorte, van huwelijk en van overlijden.

Voor de 32 oudouders is het vinden van deze gegevens ook niet echt een probleem. De namen had ik allemaal al uit de huwelijksakten van de betovergrootouders. Verder zoeken in Genlias (inmiddels opgegaan in WieWasWie) en Genver leverde vaak snel de oudouderlijke huwelijksakten, waarin vermeld leeftijden en geboorteplaatsen. De overlijdensgegevens waren soms wat lastiger te vinden, met name omdat veel akten uit Amsterdam nog niet digitaal doorzoekbaar zijn en de archieven uit Zaandam e.o. over de betreffende periode onvolledig zijn.

Onderstaande stamboom toont al mijn directe voorouders tot en met de oudouders, inclusief geboorteplaats, geboortejaar en overlijdensjaar. Om privacyredenen heb ik de voornamen van mijn ouders en grootouders weggelaten. Klik eventueel op de afbeelding om een grotere versie te openen.

stamboom-tm-oudouders

Geboortes en overlijdens

Op vier na zijn al mijn oudouders geboren na de invoering van de burgerlijke stand in 1811, wat het vinden van de precieze geboortedata vrij makkelijk maakt. De ontbrekende vier zijn Trijntje Heijer, Hendrik Oepkes Dijkstra, Geesje Jans van den Akker en Sierd Theunis Dragstra. Trijntjes geboortedatum staat in de Boekestein-stamboom van mijn oom en Hendrik en Geesje vond ik in de stamboom van de familie Jongsma op de site van A. van der Veen. Van Sierd weet ik dat hij in 1801 of 1802 in Terwispel is geboren, maar de precieze datum is mij vooralsnog onbekend.

De geboortedata van mijn oudouders strekken zich uit over bijna een halve eeuw: van Sierd Dragstra in 1801 of 1802 tot en met Jogchum van den Berg in 1850. Van de zestien oudouders aan mijn moeders kant van de familie zijn er vijftien in Friesland geboren. De enige niet-Fries is Tiemen de Boer uit Steenwijkerwold, net over de grens in Overijssel. Aan mijn vaders kant zit één van oorsprong Friese oudouder: Jantje de Boer, afkomstig uit Franeker. Haar moeder heette Dijkstra, maar lijkt niet direct verwant met de Dijkstra’s in mijn moeders familie. Van de resterende oudouders aan mijn vaders kant komen er zeven uit Noord-Holland, vier uit Gelderland, drie uit Utrecht en één uit Zuid-Holland.

Van 29 oudouders heb ik de overlijdensaktes gevonden; Jan Visser, Geertruida Maarsen en Aagje Kok ontbreken nog. Deze 29 mensen werden gemiddeld 68 jaar oud, vrijwel hetzelfde als het betovergrootouderlijke gemiddelde van 70. Het oudst werden Annigjen Johannes de Graaf (89), Petronella Peters (85) en de eerder genoemde Sierd Dragstra. Erg jong overleden Maaike van der Meulen (34), Jannigje Leer in ‘t Veld (36) en Adrianus Boekestein (42). Het meest trieste geval is dat van Hendrik Dijkstra en zijn vrouw Geesje van den Akker: hij overleed in 1841 op 35-jarige leeftijd, zij in 1843 op 33-jarige leeftijd. Hun zoons Oepke (1837) en Jan (1839) zullen wat dat betreft geen prettige kindertijd hebben gehad. En als het niet de ouders waren die jong stierven, dan waren het wel de kinderen. Klaas Boxman en Jantje de Boer hadden bijvoorbeeld een zoon Baaije die slechts vijf dagen oud werd.

Flexibele spelling

In de 19e eeuw nam men het nog niet zo nauw met spelling. Jantje de Boer heette bij haar overlijden opeens Jansje en Tiemen de Boer werd geboren als Timen. Berend Meis Lammers spant de kroon met variaties in alledrie zijn namen: Berend/Beerend, Meis/Meizes en Lammers/Lammerts. In de meeste gevallen zijn meerdere instanties van dezelfde naam in één akte in elk geval wel hetzelfde geschreven, maar niet altijd. Zie hier de geboorteakte van Klaas Boxman:

De geboorteakte van Klaas Boxman, 15-5-1818 te Berkhout. (Uitsnede van een afbeelding uit de database van FamilySearch.)
De geboorteakte van Klaas Boxman, 15-5-1818 te Berkhout. (Uitsnede van een afbeelding uit de database van FamilySearch.)

Heette de vader van Klaas nou Baije Boxsmans (regel 2-3 en kanttekening) of Baaije Boxman (voorlaatste regel)? Of was het misschien Baaie Boxmans, zoals op diens overlijdensakte? Of Baaij Boxmans, zoals op de overlijdensakte van zijn vrouw? We zullen het vermoedelijk nooit weten.

Dat een zeker mate van spellingsflexibiliteit gebruikelijk was, blijkt wel uit het feit dat er in bijna geen enkele akte iets wordt opgemerkt over alternatieve schrijfwijzes. De enige uitzondering die ik tegenkwam is de huwelijksakte van Graddus Zwart en Johanna Garretsen uit 1851 te Putten:

De huwelijksakte van Graddus Zwart en Johanna Garretsen, 31-10-1851 te Putten. (Uitsnede van een afbeelding uit de database van FamilySearch.)
De huwelijksakte van Graddus Zwart en Johanna Garretsen, 31-10-1851 te Putten. (Uitsnede van een afbeelding uit de database van FamilySearch.)

Daar staat het volgende:

En verklaarde de bruid onder eede, hetwelk door de na te noemene huwelijksgetuigen is bevestigd, dat hoewel de naam van haar vader in de acte van overlijden van hare moeder vermeld is als Jan Garritsen deze moet wezen Jan Garretsen, en de voornaam van hare moeder in hare geboorteacte vermeld wordt als Dersken deze moet wezen Dirkjen, zooals in de overige stukken is gemeld, hetwelk aan een schrijffout moet worden toegeschreven.

Dersken in plaats van Dirkjen? Dat zal een flinke schrijffout zijn geweest. En nu we het daar toch over hebben, let even op het gebruik van spaties in de akte. Zullen we dat ook maar aan schrijffouten toeschrijven?

Meer heb ik niet te vertellen over mijn oudouders. Het onderwerp van de volgende aflevering laat zich raden: mijn oudgrootouders. Daarbij onder andere antwoord op de vraag: hoe Nederlands ben ik?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Please prove that you\'re human by putting in the correct number to complete the expression: